Home > Uncategorized > Italië heeft een echte crisis nodig

Italië heeft een echte crisis nodig

Opiniebijdrage in het ND van 5 juni

Voor het geval we het vergeten waren, liet Italië vorige week nog maar eens zien hoe kwetsbaar de Europese muntunie is. Door het politieke gekrakeel in Rome steeg de onrust op de financiële markten en duikelden de aandelenkoersen. Meer dan 10 jaar na de start van de kredietcrisis is het Europese financiële systeem nog steeds niet bestand tegen politieke strubbelingen in één enkele lidstaat. Zolang staatsschuld zich onbeperkt mag ophopen op de bankbalansen vertaalt politieke onzekerheid zich in risico’s voor het financiële stelsel. Ideeën om de lotsverbondenheid tussen banken en overheden te verbreken zijn er genoeg. Zo kun je banken verplichten meer buffers aan te houden voor risicovolle staatsschuld of hun blootstelling hieraan terug te brengen. Het is pure nalatigheid dat de Europese politiek hier niets mee doet.

Terug naar Italië. Alle aandacht gaat nu uit naar de bestedingsplannen van de nieuwe regering. Noord-Europa is bezorgd dat de populisten de Europese begrotingsregels aan hun laars lappen. Die zorg is begrijpelijk. Italië heeft zichzelf en Europa een slechte dienst bewezen door in 1999 met een torenhoge staatsschuld de euro in te voeren. Deze ongunstige uitgangspositie stelt hoge eisen aan het begrotingsbeleid, om te voorkomen dat Italië terecht komt in een negatieve spiraal van stijgende rente, oplopende staatsschuld en dalend vertrouwen van de financiële markten in de kredietwaardigheid van de staat. Voorgaande Italiaanse regeringen waren zich hier terdege van bewust. Ze zijn er wonderwel in geslaagd om de begrotingstekorten binnen de perken te houden. Noord-Europese retoriek over Italiaanse begrotingszondaars doet dan ook geen recht aan het feit dat sinds de kredietcrisis de Italiaanse begrotingstekorten lager waren dan die van Spanje, Frankrijk en zelfs België. Een staatsschuld van meer dan 130% van het BBP laat weinig ruimte voor een fors stimuleringsbeleid. Hopelijk dringt dit besef snel tot de populisten door.

Het echte probleem is dat Italië kampt met een chronisch lage economische groei. Dit maakt het moeilijk om uit de schulden te groeien en de problemen bij de banken aan te pakken. Het voedt de onvrede van Italiaanse kiezer en drijft ze in de handen van de populisten, die makkelijk scoren door Brussel, Duitsland, de euro of migranten tot zondebok te maken van het falen van de Italiaanse staat. Maar de Italianen doen er beter aan de hand in eigen boezem te steken. De kwaliteit van hun openbaar bestuur was altijd al laag, maar is sinds de introductie van de euro verder verslechterd. Op maatstaven voor corruptie, de kwaliteit van de rechtstaat en de effectiviteit van de overheid scoort Italië veel lager dan andere eurolanden en bevindt het zich in het bedenkelijke gezelschap van Griekenland. De lage kwaliteit van het openbaar bestuur ondermijnt de concurrentiekracht van de economie en is slecht voor het investeringsklimaat. De prioriteit van de nieuwe regering moet dan ook liggen bij de verbetering van de efficiëntie en effectiviteit van de publieke sector, om te voorkomen dat Italiaanse ondernemingen permanent op achterstand staan in de concurrentieslag met bedrijven in andere eurolanden.

Van de vijfsterren-beweging zou je verwachten dat ze oog heeft voor het falen van de Italiaanse staat en echt een einde wil maken aan bureaucratie en corruptie. Maar eenmaal aan de macht zal blijken hoe weerbarstig deze problematiek is. Dan wordt het al gauw gemakkelijker om de uitkeringen en de pensioenleeftijd te verhogen en Brussel de schuld te geven van alle ellende. De kans op een drastische hervorming van de publieke sector is dan ook niet zo groot.

Daarbij speelt ook een rol dat Italië nog geen urgente crisissituatie heeft meegemaakt die tot onmiddellijke hervormingen dwingt. In tegenstelling tot de uiteengespatte zeepbellen in de Ierse en Spaanse huizenmarkten en de uit-het-lood geslagen overheidsfinanciën in Griekenland, zijn de afkalving van het openbaar bestuur en de uitholling van het concurrentievermogen geleidelijk gegaan. In deze crisis-in-slow-motion hebben Italiaanse politici nooit de urgentie gevoeld om hard in te grijpen, als kikkers die vergeten uit een opwarmende pan water te springen. Misschien is er een echte crisis nodig om ze in beweging te krijgen. Wanneer de populisten kiezen voor een ramkoers met Europa is een nieuwe financiële crisis niet denkbeeldig. Dan zal blijken dat vorige week nog maar het voorspel was.

Categorieën:Uncategorized
  1. Nog geen reacties.
  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s