Home > Uncategorized > De euro is nog niet in veilig vaarwater

De euro is nog niet in veilig vaarwater

Opiniebijdrage in het ND, 15 augustus

Tien jaar geleden begon de kredietcrisis. In de zomer van 2007 werd duidelijk dat het globale financiële stelsel was geïnfecteerd met Amerikaanse rommelleningen en smolt het vertrouwen in banken als sneeuw voor de zon. Centrale banken moesten op grote schaal geld in het systeem pompen om het overeind te houden. Een jaar later werd na het omvallen van de zakenbank Lehman Brothers de crisis zichtbaarder voor het grote publiek. Een diepe en langdurige recessie volgde, waarin veel welvaart, groei en banen verloren gingen. De crisis was tevens de vuurdoop voor de euro. Griekse begrotingsperikelen en instortende huizenmarkten in Ierland en Spanje deden de eurozone trillen op haar grondvesten.

En toch bestaat de Euro nog. Sterker nog, het vertrouwen in de euro is nu op het hoogste niveau sinds het uitbreken van de crisis. Terwijl nog maar een paar jaar geleden vele experts het uiteenvallen van de eurozone voorspelden. Heeft deze ommekeer dankzij of ondanks het gevoerde beleid plaatsgevonden? En betekent dit dat de euro nu in veilig vaarwater is?

Vriend en vijand zijn het erover eens dat zonder het leiderschap van de Europese Centrale Bank de euro niet meer zou bestaan. Vanaf het begin van de crisis stond de ECB klaar om een implosie van het Europese bankwezen te voorkomen en de kapitaalvlucht uit Zuid-Europa op te vangen. ECB president Draghi’s “finest hour” kwam in juli 2012 toen hij met zijn befaamde “whatever it takes” uitspraak de onrust in de financiële markten over de toekomst van de euro wist te bezweren. Het opbreekrisico nam daarna drastisch af. In 2015 begon de ECB met het in Noord-Europa controversiële opkoopprogramma van staatsobligaties, om de economie te stimuleren en het deflatiegevaar te bestrijden. De effectiviteit hiervan is moeilijk aan te tonen, omdat we nooit zullen weten hoe de Europese economie zich zou hebben ontwikkeld zonder dit programma. Het is wel een feit dat sindsdien de economische groei is aangetrokken en het deflatiegevaar is geweken.

Gezien het economisch herstel is het logisch dat er nu volop wordt nagedacht over een stapsgewijze normalisatie van het monetair beleid. Waarschijnlijk zal de ECB eerst de maandelijkse aankopen van staatsobligaties in omvang terugbrengen, alvorens ze helemaal stop te zetten. Gedurende dit proces zal de ECB tevens de rente verhogen. In de laatste fase zal de ECB overgaan tot de verkoop van de staatsobligaties die ze in de loop der jaren heeft verzameld. Om twee redenen is hierbij geleidelijkheid en voorzichtigheid geboden. Ten eerste moet de ECB vermijden dat de normalisatie teveel verwarring en onrust in de financiële markten teweeg brengt. Ten tweede is het economisch herstel in veel Europese landen nog fragiel en ligt de inflatie nog steeds onder de ECB doelstelling van 2%. Ook is de euro de afgelopen maanden sterker geworden, wat een dempend effect op de inflatie heeft. Er is dan ook absoluut geen reden om nu abrupt aan de monetaire rem te trekken. 

Dankzij de ECB heeft de euro de crisis overleeft, maar er zijn grenzen aan wat monetair beleid kan bereiken. Monetair beleid kan de fundamenten van de muntunie niet sterker maken. Dat blijft hard nodig, maar politici hebben het hierbij helaas grotendeels laten afweten.

De meeste progressie is nog geboekt bij de vorming van een Europese bankenunie. Europees bankentoezicht en het op Europees niveau afwikkelen van probleembanken moeten de financiële stabiliteit bevorderen. Dit project blijft vooralsnog werk in uitvoering. De bankenunie heeft niet kunnen voorkomen dat de Italiaanse belastingbetaler recentelijk moest meebetalen aan de redding van twee Italiaanse banken. En veel Europese banken hebben nog steeds een te hoge blootstelling aan de staatsschuld van hun eigen overheid. Wanneer de zorgen over de overheidsfinanciën in Zuid-Europese landen terugkeren, zullen die wederom een bedreiging vormen voor de stabiliteit van het Europese bankwezen.

Die zorgen zijn niet denkbeeldig. In veel Europese landen zijn overheidsfinanciën nog niet op orde. Wanneer de ECB haar opkoopprogramma afbouwt en de rentelasten stijgen, kan de staatsschuld in een aantal eurolanden onbeheersbaar worden. Het is de vraag of het noodfonds dat tijdens de crisis in allerijl is opgetuigd dan volstaat. De eurozone heeft een structurele oplossing voor de beheersing van begrotingsrisico’s nodig. In dit verband roept de terugkeer van Griekenland naar de kapitaalmarkt vraagtekens op. In juli haalde de Griekse overheid € 3 mld op bij private beleggers, tegen een rente van 4,6%. Deze actie werd gezien als een teken dat Griekenland op de goede weg is en binnenkort wellicht geen Europese steun meer nodig heeft. Dit is een illusie. Als Griekenland haar volledige staatsschuld van meer dan €300 miljard tegen zo’n hoge rente zou moeten financieren wordt haar schuld onbeheersbaar. De Europese partners proberen met een zachte rente en looptijdverlenging de Griekse schuld draagbaar te houden en worden onder druk gezet om tot kwijtschelding over te gaan. Intussen worden private beleggers op een mooi rendement getrakteerd. Deze verdeling van lusten en lasten kan beter, dunkt mij.

Zelfs met een stabiel bankwezen en gezonde overheidsfinanciën is de euro niet in veilig vaarwater. Daarvoor zijn groei en banen nodig. Als burgers het gevoel krijgen dat de eurozone synoniem is voor economische stagnatie blijft er altijd het politieke risico dat er ergens een partij aan de macht komt die beweert dat het gras groener is buiten de eurozone. In veel eurolanden kan het groeipotentieel worden verhoogd met structurele hervormingen, gericht op een versterking van het ondernemingsklimaat en een efficiënt en goed openbaar bestuur. Europa kan hierbij helpen, maar uiteindelijk zullen de landen het zelf moeten doen. Niet omdat het van Europa moet, maar omdat het in hun eigenbelang is. Voor de euro betekent dit dat haar voortbestaan op de lange termijn afhankelijk is van de hervormingsbereidheid van individuele lidstaten. Een ongemakkelijke conclusie.

 

 

Advertenties
Categorieën:Uncategorized
  1. Nog geen reacties
  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s