Archief

Archive for december, 2016

Uur U voor de Europese bankenunie

13 december 2016 Plaats een reactie

Opiniebijdrage in ND van 13 december

Het Italiaanse referendum heeft ons de afgelopen weken eraan herinnert dat het Europese bankwezen nog steeds niet gezond is. Een aantal Italiaanse banken heeft dringend kapitaalversterking nodig omdat ze door slechte kredieten ernstig zijn verzwakt. De politieke onzekerheid volgend op de nee-stem schrikt private investeerders echter af. Als vers kapitaal uitblijft, dan zullen de Italiaanse banken op een andere manier gezond moeten worden gemaakt. De Italiaanse overheid zou graag de banken redden met overheidsgeld. Op een staatsschuld van € 2 biljoen kunnen de benodigde € 40 miljard er nog wel bij, zo redeneren Italiaanse politici. Maar staatssteun verlenen gaat niet zomaar. De Europese regels verlangen in dat geval een substantiële financiële aderlating van de schuldeisers van banken, een zogenaamde bail-in. Onder die schuldeisers bevinden zich veel kleine Italiaanse beleggers. Als zij vanwege Brussel hun geld niet terugzien, dan is dat koren op de molen van de anti-Europese populisten in Italië.

De volkswoede zou zich echter niet op Europa, maar in de eerste plaats op de eigen regering moeten richten. Die heeft veel te lang gedraald om de problemen in het bankwezen aan te pakken. Ook slaagt de regering er maar niet in om met hervormingen de economie te laten groeien. Daardoor is zij mede debet aan de verslechtering van de kredietportefeuille van de Italiaanse banken. De woede zou zich ook moeten richten op de banken zelf, die met misleidende verkooppraktijken hun klanten hebben opgezadeld met riskante bankaandelen en bankobligaties en die er ook niet in slagen om hun bedrijfstak efficiënter en winstgevender te maken. Het land heeft meer bankkantoren dan pizzeria’s. De Italianen mogen ook boos zijn op zichzelf. Ze hebben bij het referendum een sclerotisch politiek systeem intact gelaten, dat broodnodige hervormingen tegenhoudt.

Europa kan hooguit worden verweten dat ze in de Italiaanse bankencrisis niet voortvarend genoeg te werk gaat. Onlangs heeft de Europese rekenkamer ernstige kritiek geuit op het functioneren van de ECB als Europese bankentoezichthouder. De ECB slaagt er niet snel genoeg in om eigen toezichtcapaciteit op te bouwen en leunt sterk op de nationale toezichthouders. Dit betekent dat het toezicht grotendeels wordt uitgevoerd door dezelfde mensen die jarenlang de problemen op hun beloop hebben gelaten. Voor de geloofwaardigheid van de bankenunie is dit een slechte zaak. Het is daarom van groot belang dat de ECB nu doorpakt bij de huidige testcase, de redding van Banca Monte dei Paschi di Siena. Het bericht dat de ECB bij de kapitaalversterking van deze bank geen verder uitstel duldt, kan erop duiden zij beseft dat haar reputatie op het spel staat.

Voor een geloofwaardige bankenunie is het ook van belang dat het bail-in principe niet overboord wordt gegooid. Het laten bloeden van private schuldeisers beschermt de belastingbetaler en zorgt ervoor dat beleggers beter opletten wanneer zij geld in banken steken. De enige reden om hier vanaf te zien is wanneer een bail-in de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar zou brengen. Ik denk dat dit in het geval van Monte dei Paschi wel meevalt. De problemen bij deze bank zijn al lang en breed bekend en kunnen de financiële markten onmogelijk verrassen. Dat sommige bankiers toch pleiten voor staatssteun in plaats van een bail-in zegt vooral iets over hun ingebakken neiging om de rekening van bankfalen bij de belastingbetaler neer te leggen.

De testcase Monte dei Paschi zal binnenkort uitwijzen of de Europese toezichthouders het bail-in principe in Italië durven toe te passen. Zo niet, dan moeten we helaas concluderen dat bail-in geen adequate bescherming van Europese belastingbetalers biedt. In dat geval moet het ontwerp van de Europese bankenunie terug naar de tekentafel. De bankenunie 2.0 zal dan moeten worden uitgerust met een geloofwaardig alternatief voor bail-in. Wat mij betreft is het enige alternatief een forse verhoging van de kapitaalbuffers van banken, om de kans te verkleinen dat in de toekomst belastingbetalers toch weer opdraaien voor het falen van bankiers.

 

Categorieën:Uncategorized