Home > Europese schuldencrisis, Uncategorized > Pas op met miljardensteun aan een falende staat

Pas op met miljardensteun aan een falende staat

Opiniebijdrage in het ND van 4 maart 2014

De Russische bemoeizucht en de spanningen tussen Oost en West zorgen voor een explosieve en onvoorspelbare situatie in Oekraïne. Zelfs als hiervoor een politieke oplossing wordt gevonden, dan nog staat het land er slecht voor. Oekraïne ontbeert de politieke en economische instituties om zelf voldoende welvaart voor haar burgers te genereren en kijkt daarom hulpbehoevend naar het Westen. Hoe moet Europa hiermee omgaan? Vorige week overheerste de sympathie voor de demonstranten op het Maidan-plein. Het Europees Parlement nam een resolutie aan die Oekraïne uitzicht op toetreding tot de EU en snelle financiële hulp biedt. Maar met toezeggingen van miljardenhulp aan een falende staat moet je oppassen.

In het boek “Why Nations Fail” maken de economen Daron Acemoglu en James Robinson onderscheid tussen extractieve en inclusieve instituties. Oekraïne is een schoolvoorbeeld van een land met extractieve instituties. In zo’n land wordt de politieke en economische macht niet breed gedeeld onder de bevolking, maar door een kleine elite misbruikt voor zelfverrijking. Zo wordt de Oekraïense regerende elite ervan verdacht miljarden overheidsgeld te hebben weggesluisd. Een extractieve economie is slecht in het bieden van kansen aan individuen of nieuwe bedrijven, omdat die al gauw bedreigend zijn voor de zittende machthebbers. De rechtsstaat is er zwak, eigendomsrechten zijn onzeker en de prikkels tot investeren en ondernemen lijden hieronder. Kortom, welvaart afromen is er belangrijker dan welvaart genereren. Het tegenovergestelde is het geval in een economie met inclusieve instituties. Macht wordt er gedeeld, privé-eigendom wordt er beschermd en de staat geeft mensen en bedrijven gelijke kansen op economisch succes.

Voor de overgang van een extractieve naar een inclusieve samenleving is meestal een revolutie nodig. Maar het omgekeerde geldt niet automatisch. Een revolutie is geen garantie voor een succesvolle transformatie en kan evengoed een nieuwe extractieve elite in het zadel helpen. We weten nog niet wat een nieuwe regering in Oekraïne gaat brengen, maar wel dat ook de Oekraïense oppositiepartijen geen al te beste track record in het landsbestuur hebben.

Wat betekent het onderscheid van Acemoglu en Robinson voor de hulp die het Westen nu zou moeten bieden? In de eerste plaats zou de Europese hulp gericht moeten zijn op het verbeteren van de instituties. Een onafhankelijke rechterlijke macht, goede belastinginning, bestrijding van corruptie en bureaucratie en ga zo maar door. Het Westen kan expertise bieden bij het opbouwen van inclusieve instituties. De miljardenhulp van de EU kan echter beter in de kast blijven, zolang er het risico bestaat dat die hulp gekanaliseerd moet worden langs een lokale elite die gewend is om zichzelf te verrijken met de middelen van de staat. Je moet de kat niet op het spek binden. Ook voor toezeggingen over toekomstig EU lidmaatschap is het nog veel te vroeg. Laat de Oekraïners eerst maar duidelijk maken waar voor hen de aantrekkingskracht van de EU in schuilt. Is dat het vooruitzicht op financiële steun of de borging van meer inclusieve instituties? Als het dat laatste is, dan mag je verwachten dat de nieuwe leiders daar snel werk van maken.

Het onderscheid van Acemoglu en Robinson is ook van belang voor het proces van Europese integratie. Een les van de eurocrisis is dat als landen verregaande economische samenwerkingverbanden aangaan, er vroeg of laat een beroep wordt gedaan op de onderlinge solidariteit. Die solidariteit tussen landen is moeilijk te verenigen met al te grote verschillen in de aard van de politieke en economische instituties. Met Griekenland hebben we in het verleden de fout gemaakt om een extractieve economie toe te laten tot de eurozone. Een economie waarin de elite geen belasting betaalde en de politieke partijen de publieke sector misbruikten voor clientelisme en patronage. Om deze redenen waren de financiële steunpakketten aan Griekenland zeer omstreden in landen als Nederland en Duitsland. Die steun is er met veel tegenzin toch gekomen, vanwege de vervlechting van Griekenland met de Europese economie en de angst dat Duitse en Franse banken zouden omvallen bij een Grieks bankroet. Maar een Oekraïens bankroet zal het Europese financiële stelsel niet destabiliseren. De EU hoeft dus niet zoals in het geval van Griekenland overhaast de portemonnee te trekken. Laat beleggers die de gok hebben genomen om in een falende staat te investeren nu maar eens op de blaren zitten.

Advertenties
  1. 14 april 2014 om 3:23 pm

    Waarom die nieuwe woorden van amateursocioloog Acemoglu? Oekraïne is nog corrupt en ongeschikt voor democratie. Dat begrijpt iedereen met gezond verstand in de EU.

  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s