Home > Banken, Europese schuldencrisis > Bankenunie behoeft betere risicobeheersing

Bankenunie behoeft betere risicobeheersing

De communis opinio onder economen is dat de overdracht van toezichtstaken naar de ECB moet worden vergezeld van risicodeling op Europees niveau, door de invoering van een Europees resolutiemechanisme voor probleembanken en een Europees depositogarantiestelsel. Dit onder het motto: “power and resources must go hand in hand”, zoals IMF economen het onlangs formuleerden. Alleen zo zou de doom-loop tussen Europese overheden en banken kunnen worden doorbroken.

Tegelijkertijd wordt in Duitsland de politieke weerstand tegen een bankunie steeds heviger. De door Schäuble gewenste verdragswijziging leidt op zijn minst tot substantiële vertraging van de invoering van een bankenunie. De Duitse obstructie komt deels voort uit de onterechte wens om de macht over de eigen banken te behouden, maar ook uit een terechte weerzin om blanco cheques voor Europese zombiebanken uit te schrijven.

Grand designs van economen zullen de koudwatervrees van Schäuble niet wegnemen. Het is daarom beter is om na te denken over concrete risicobeheersingsmaatregelen die de Duitsers ervan kunnen overtuigen dat een Europese bankenunie tot een stabieler bankwezen zal leiden, tegen aanvaardbare risico’s voor de Duitse belastingbetaler. Hieronder een voorzet.

1) Beperk staatsobligaties op bankbalansen

De doom-loop tussen banken en overheden werkt twee kanten op. Het redden van omvallende banken belast de schatkist, maar omgekeerd zijn banken blootgesteld aan het kredietrisico op staatsobligaties van de schuldenlanden. Dit was de belangrijkste factor achter de verzwakking van de Griekse en Cypriotische banken.

Sinds de start van de kredietcrisis is de opeenhoping van staatsobligaties bij banken eerder toe- dan afgenomen. De Italiaanse centrale bank rapporteerde onlangs nog dat de beleggingen van Italiaanse banken in Italiaanse staatsobligaties zijn gestegen tot een all-time record van € 351,6 miljard. Overheden blijven banken dus gebruiken als financieringsbron. Een Europees resolutiemechanisme brengt hierin niet automatisch verandering, maar impliceert wel dat het kredietrisico op staatsobligaties wordt gedeeld. Ofwel, met een bankenunie krijg je via de achterdeur een begrotingsunie erbij. Als we die al willen in Europa, dan liever via de voordeur.

Een ander nadeel van de huidige situatie is dat overheden erg afhankelijk zijn van de bereidwilligheid van banken om hun obligaties aan te houden, zeker in tijden van stress in de financiële markten. Het is zeker niet denkbeeldig dat overheden in ruil hiervoor de banken niet te hard aanpakken (you don’t bite the hand that feeds you).

De opeenhoping van staatsobligaties bij banken is mijns inziens in strijd met artikel 102 uit het Verdrag van Maastricht, waarin een voorkeursbehandeling van overheden door banken wordt uitgesloten (zie deze eerdere blog). Het aanpakken van de doom-loop zou dan ook moeten beginnen met de handhaving van artikel 102, zodat ook overheden onder de large exposures directive van de EU vallen. Concreet zou dit betekenen dat de blootstelling van een bank aan een overheid nog maar maximaal 25% van het vermogen mag bedragen.

Om dit te realiseren is tijd nodig. Overheden zullen immers op zoek moeten naar andere kopers van staatsobligaties. Een mogelijke overgangsregeling is om alleen banken die voldoen aan artikel 102 toegang te geven tot een Europees resolutiemechanisme. Natuurlijk zullen Ministers van Financiën niet staan te trappelen om de gemakkelijke indirecte monetaire financiering van bevriende banken op te geven. Maar als ze dit niet willen dan schept dat ook meteen duidelijkheid en is het einde oefening voor wat betreft de bankenunie.

2) Zorg voor een snelle invoering van strenge bail-in wetgeving

Volgens de Dijsselbloem-doctrine betaalt de belastingbetaler voortaan niet meer automatisch de rekening van het falen van banken, maar worden de verliezen neergelegd bij de aandeelhouders, de obligatiehouders en de onverzekerde spaarders. De voorstellen van eurocommissaris Barnier gaan in die richting, maar kunnen nog verder worden aangescherpt, zowel inhoudelijk als voor wat betreft het tijdspad van invoering.

Van belang hierbij is dat de toepassing van bail-in op een uniforme manier wordt vormgegeven, zodat het besluit om tot een bail-in over te gaan wordt genomen op basis van de zwakte van de desbetreffende bank, ongeacht de draagkracht van het land waarin de bank is gevestigd. Een Nederlandse bank moet zich niet goedkoper kunnen financieren dan een Spaanse bank, omdat de markt verwacht dat de Nederlandse staat gemakkelijker de portemonnee trekt. Kortom, een bail-in mag niet concurrentieverstorend werken.

3) Maak de Europese toezichthouder echt onafhankelijk

Zoals opgemerkt in dit IMF-rapport en in deze eerdere blog, leunt de ECB voor haar toezichtstaak sterk op de nationale toezichthouders. Daarbij gaat het niet alleen om de uitvoering van het toezicht, maar ook om de besluitvorming. De Europese commissie stelt namelijk voor om de supervisory board binnen de ECB te laten bestaan 17 vertegenwoordigers van de nationale toezichthouders, een voorzitter, vice-voorzitter en 4 andere leden. Van de 23 leden komt een grote meerderheid dus vanuit de nationale toezichthouders. Als het doel is om de ECB onafhankelijk toezicht te laten uitvoeren, dan is dit geen goede governance structuur. De nationale toezichthouders blijven immers aan de touwtjes trekken. Het hele idee dat de ECB als een objectieve buitenstaander de ongezonde verwevenheid tussen nationale overheden, banken en toezichthouders kan aanpakken wordt op deze manier om zeep geholpen. Regulatory capture en regulatory forbearance zullen blijven bestaan.

Kortom, wanneer we er nu eerst voor zorgen dat begrotingsproblemen de bankbalansen niet langer kunnen infecteren, dat de geldschieters van banken kunnen worden aangeslagen en dat de ECB echt een onafhankelijke toezichthouder wordt, dan is een bankenunie veel minder bedreigend voor de Noordelijke belastingbetalers. Al deze risicobeheersingsmaatregelen kunnen nu al worden genomen. Er is geen verdragswijziging voor nodig. Als er geen wil is om ze te nemen, dan is dat een duidelijk signaal dat een bankenunie een slecht idee is.

Advertenties
  1. Nog geen reacties
  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s