Home > Onderwijs, Uncategorized > The Vision Thing

The Vision Thing

De Vrije Universiteit ligt onder vuur (zie het NRC van vandaag). Nu heb ik geen oordeel over de interne perikelen bij mijn Amsterdamse collegae, maar op één punt kunnen ze op mijn sympathie rekenen. Volgens een intern onderzoek is de onderwijsvisie van de VU “onvoldoende concreet”. Het zou één van de redenen zijn waarom de VU de instellingsaudit heeft uitgesteld. Maar dat lijkt me nu juist een groot pluspunt. Als scholier zou ik kiezen voor de universiteit met de minst concrete onderwijsvisie. Concrete onderwijsvisies kunnen namelijk heel gevaarlijk zijn, vooral als bestuurders ze proberen uit te voeren.

Het schoolvoorbeeld van een in de praktijk gebrachte onderwijsvisie is natuurlijk InHolland, waar competentiegericht onderwijs instellingsbreed werd ingevoerd. Kennisoverdracht door docenten werd in de ban gedaan. We weten allemaal hoe het daar is afgelopen. Een universiteit zonder concrete onderwijsvisie is de beste bescherming tegen dit soort onderwijskundige hypes.

Een universiteit is een plek waar vele hoogopgeleide medewerkers proberen om zo goed mogelijk onderzoek te doen en onderwijs te verzorgen, elk in hun eigen vakgebied en voor hun eigen opleiding. Zo dat al wenselijk is, is het een illusie om te denken dat je al deze wetenschappers in een keurslijf van een gemeenschappelijke onderwijsvisie kunt persen. Daar zijn ze veel te slim en eigenwijs voor.

Een goed College van Bestuur (CvB) koestert de heterogeniteit en eigenwijsheid van zijn personeel en schept de voorwaarden waaronder het individuele talent kan schitteren. Dit talent ondergeschikt maken aan een collectieve visie staat haaks op de academische gedachte. Een universiteit is geen Shell. De volgende uitspraak van VU-docent Slijper in het NRC bevat dan ook een kern van waarheid:

Het kost heel veel moeite om het college uit te leggen dat wij de universiteit zijn en zij het ondersteunend personeel.

Nu is deze statement ietwat overdreven. Een CvB heeft namelijk ook een belangrijke strategische rol, door de omvang, samenstelling en kwaliteit van de activiteiten te bewaken (in het jargon van de commissie Veerman heet dit profilering). Je zou een universiteit dus kunnen opvatten als een houdstermaatschappij van onderzoeksprogramma’s en opleidingen. Als er rotte appels tussen zitten, grijpt een CvB in. Als activiteiten goed zijn, worden ze verder gestimuleerd. Maar dat is een kwestie van governance en heeft weinig te maken met een onderwijsvisie.

Het misverstand dat je voor de bewaking van de onderwijskwaliteit een instellingsbrede
onderwijsvisie moet hebben is er helaas ingeslopen bij de invoering van de instellingsaccreditatie. Ik citeer eerst de relevante passage uit het toetsingskader van de NVAO:

Het doel van de instellingstoets kwaliteitszorg is vast te kunnen stellen of het bestuur van een instelling vanuit zijn visie op de kwaliteit van het onderwijs een doeltreffend systeem van kwaliteitszorg hanteert waarmee het de kwaliteit van de aangeboden opleidingen kan garanderen. Het gaat bij de instellingstoets kwaliteitszorg uitdrukkelijk niet om de
beoordeling van de kwaliteit van de afzonderlijke opleidingen.

In de uitwerking hiervan schrijft de NVAO:

De instelling beschikt over een breed gedragen visie op de kwaliteit van haar onderwijs en op het ontwikkelen van een kwaliteitscultuur. Deze visie heeft betrekking op de ambitie van de instelling ten aanzien van de kwaliteit van haar onderwijs en de eisen die de instelling stelt aan de kwaliteit van haar opleidingen.

Ik heb deze regels meerdere malen gelezen en weet nog steeds niet wat er precies wordt bedoeld. Wat wil de NVAO? Is dat:

1) Een visie op onderwijs (hoe ziet goed onderwijs er uit?) of
2) Een visie op kwaliteitsbewaking (hoe zorgt de instelling ervoor dat de kwaliteit van het onderwijs wordt bewaakt?).

Interpretatie 2) sluit het meeste aan bij de geest van de instellingsaccreditatie. De instelling moet dan aantonen dat ze de kwaliteitsbewaking goed heeft georganiseerd (en dus “in control” is). Dat kan geheel visieloos. Het gaat dan om de vraag welke eindtermen de opleidingen hebben vastgesteld, of deze aan de internationale maatstaven voldoen, hoe de opleidingen die eindtermen denken te realiseren en of dit ook in de praktijk ook gebeurt. Opleidingen verschillen sterk in hun eindtermen en dus ook in de manieren om die te realiseren. En zelfs binnen hetzelfde wetenschapsgebied zijn er meerdere wegen die naar Rome leiden. Een breed gedragen onderwijsvisie is dan ook niet nodig voor een sluitend kwaliteitssysteem. De eis dat er een “breed gedragen visie” moet zijn illustreert overigens hoe ver de NVAO van de universitaire werkelijkheid af staat. Een universiteit is immers een broedplaats van meningsverschil. Dat zit nu eenmaal in de aard van het beestje.

De vraag is nu hoe een CvB een instellingstoets ingaat. Kiest het CvB de tweede interpretatie en probeert het aan te tonen dat het “in control” is. Of wordt er voor de zekerheid toch maar een onderwijskundige beleidsmedewerker aan het werk gezet om iets van een onderwijsvisie te produceren die concreet genoeg is om de NVAO tevreden te stellen maar vaag genoeg is om de diversiteit binnen de instelling te accommoderen. Arme beleidsmedewerker, want dat lukt natuurlijk nooit.

Dit brengt me bij de vraag waarom we de instellingstoets überhaupt hebben. In de beperkte opleidingsaccreditatie – die verplicht blijft, ook als je de instellingstoets doorstaat – zit eigenlijk alles wat je nodig hebt om de kwaliteit van een opleiding te beoordelen. Scripties lezen, onderwijsmateriaal en toetsen beoordelen, studenten en docenten spreken. Dat is het nuttige handwerk van de opleidingsaccreditaties. De instellingstoets resulteert daarentegen alleen maar in beleidsdiarree. En het werk van het CvB wordt al beoordeeld via de prestatieafspraken die de minister met de universiteiten heeft gemaakt. Afschaffen dus, die instellingstoets.

Advertenties
Categorieën:Onderwijs, Uncategorized
  1. Nog geen reacties
  1. No trackbacks yet.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s