Home > Banken, Europese schuldencrisis > Grote Verwachtingen

Grote Verwachtingen

Ondanks (of dankzij) de eurocrisis was 2012 een uitstekend jaar voor de Europese Centrale Bank. Mario Draghi werd door de Financial Times uitgeroepen tot man van het jaar. En op de valreep besloten de regeringsleiders om de ECB een belangrijke rol in het bankentoezicht te geven. Maar misschien zijn onze verwachtingen nu wel te hoog gespannen. De ECB is immers niet onfeilbaar. Hieronder volgt een persoonlijke inschatting of de ECB de verwachtingen zal kunnen waarmaken. Ik beperk me daarbij tot de toezichtstaak.

Waarom een Europese toezichthouder?

De keuze voor Europees bankentoezicht is om een aantal goede redenen gemaakt:

1) Sinds de invoering van de euro is het grensoverschrijdend bankieren in de eurozone sterk toegenomen. Een nationale toezichthouder heeft dan moeite om goed zicht te houden op de buitenlandse activiteiten van banken en kan bovendien in competentieconflicten geraken met andere toezichthouders (zie bijvoorbeeld de Fortis casus).

2) De kwaliteit van het nationaal toezicht op banken liet vaak te wensen over. Onder politieke druk werd in Spanje veel te laat ingegrepen. In veel Europese landen (waaronder Nederland) stelde de toezichthouder zich ook meer op als een belangenbehartiger van banken dan als een strenge toezichthouder die in het publiek belang handelt.

3) De komst van de euro heeft het systeemrisico binnen de eurozone sterk vergroot. De combinatie van vrij kapitaalverkeer en lage rentestanden creërde een macro-economische omgeving waarin zeepbellen konden ontstaan in de huizenmarkten van Ierland en Spanje en de obligatiemarkt van Griekenland. De onderlinge afhankelijkheid tussen de eurolanden en banken nam sterk toe en de optie om de eigen problemen op te lossen met een nationale centrale bank was verdwenen. Zo werd een Iers bankenprobleem of Grieks begrotingsprobleem al gauw een probleem voor de hele muntunie. Deze reden is veruit de belangrijkste om een bankenunie na te streven.

Kan de ECB leveren?

Zal de ECB op de bovenstaande drie punten voor verbetering zorgen? Hieronder een puntsgewijze inschatting.

ad 1) Ten dele. Met de komst van een Europese toezichthouder behoren competentiegeschillen zoals die tussen de Nederlandse en Belgische toezichthouders ten tijde van de Fortis crisis gelukkig tot het verleden. Maar samenwerking tussen toezichthouders blijft natuurlijk nodig voor zover banken ook activiteiten ontplooien buiten de eurozone.

ad 2) Hopelijk. De ECB zou als een relatieve buitenstaander minder vatbaar moeten zijn voor regulatory capture (de vereenzelviging tussen toezichthouder en bank) en regulatory forbearance (vooruitschuifgedrag van toezichthouders). De ECB hoeft zich ook minder aan te trekken van locale politici. Dan is het wel zaak dat de ECB voldoende afstand behoudt tot banken en zich niet in informele old-boys netwerken tussen bankiers, toezichthouders en politici laat meezuigen. Wantrouwen is een deugd voor toezichthouders. Te innige persoonlijke banden zijn fnuikend voor het onderlinge wantrouwen. De ECB heeft hier overigens ook een unieke kans. Zij kan het bestaande onderlinge wantrouwen tussen de eurolanden mobiliseren door toezichthouders te laten rouleren over de landsgrenzen (waarbij bijvoorbeeld een Spaans team een Nederlandse bank komt controleren).

ad 3) Misschien. De ECB heeft een slechte track record waar het de inschatting van systeemrisico betreft (zie hieronder). Bovendien zit het in het DNA van de ECB om vrij kapitaalverkeer in de eurozone te stimuleren. Ik verwacht daarom dat het de ECB moeite zal kosten om het macro-prudentiële toezicht goed uit te voeren en – indien nodig – beperkingen op te leggen aan het vrije kapitaalverkeer. Laat ik dit hieronder nog iets uitgebreider toelichten.

ECB en macroprudentieel toezicht

Wat in de huidige discussie wel eens wordt vergeten is dat de ECB al sinds haar oprichting de taak heeft om bij te dragen aan de financiële stabiliteit in de eurozone:

The ESCB shall contribute to the smooth conduct of policies pursued by the competent authorities relating to the prudential supervision of credit institutions and the stability of the financial system.” (artikel 127, lid 5, Statuten ECB)

Vanuit dit mandaat publiceert de ECB sinds 2004 een Financial Stability Review (FSR). In de eerste editie beschrijft Jean Claude Trichet de drie stappen die nodig zijn om een goed inzicht te verkrijgen in financiële stabiliteit:

The first entails forming an assessment of the individual and collective robustness of the institutions, markets and infrastructures that make up the financial system. The second involves an identification of the main sources of risk and vulnerability that could pose challenges for financial system stability in the future. The third and final step is an appraisal of the ability of the financial system to cope with crisis, should these risks materialise. (FSR, December 2004)

Hieruit blijkt dat de ECB het toen al als haar taak zag om macro-prudentiële risico’s te identificeren en over de aanpak daarvan te adviseren, ook al was de term “macro-prudentieel” nog niet ingeburgerd en moest de European Systemic Risk Board (ESRB) nog worden opgericht.

Nu alle hoop op de ECB als Europese toezichthouder is gevestigd, is het een legitieme vraag of de ECB zich destijds goed van haar analyserende en adviserende taak heeft gekweten. De halfjaarlijkse Financial Stability Reviews vormen een voor de hand liggende bron om dit onderzoeken. Als de ECB weeffouten in de muntunie zag, zich zorgen maakte over de kapitaalstroom van Duitse banken naar de Spaanse huizenmarkt of de blootstelling van het financiële stelsel aan Griekse schulden te riskant achtte, dan hadden we dat in deze publicatie moeten lezen.

Zonder een volledige analyse van alle FSRs te geven vallen mij bij lezing twee zaken op:

1) Wanneer de ECB voor de kredietcrisis macro-economische onevenwichtigheden signaleert betreft het vrijwel altijd de global imbalances tussen de VS en China. Wanneer een tekort op de lopende rekening ter sprake komt, is het vrijwel altijd het Amerikaanse tekort. De onevenwichtigheden binnen de muntunie krijgen veel minder (en minder tijdig) de aandacht. Een mooi voorbeeld van de splinter en de balk.

2) De ECB kiest in haar FSR voor een “holistische” benadering van de eurozone, waarin impliciet wordt uitgegaan van een homogene economie. De FSRs staan vol met tabellen en grafieken, maar het betreft bijna altijd cijfermateriaal dat is geaggregeerd over het hele eurogebied. Cijfers over Duitse bankleningen aan Spanje zul je niet aantreffen, evenmin als de blootstelling van Griekse banken aan de eigen overheid. De ECB bood dus geen enkel inzicht in de onderlinge verwevenheid tussen overheden en banken, terwijl dit tijdens de crisis een cruciale risicofactor bleek te zijn.

Kort door de bocht: de ECB veronderstelde interne stabiliteit en keek vervolgens naar de Amerikaanse systeemrisico’s. Mijn interpretatie van deze blinke vlek is dat de ECB als hoeder van de monetaire eenheid leed aan cognitieve dissonantie. De interne economische divergenties kwamen niet overeen met het beeld dat de ECB zo graag van de eurozone wilde hebben.

Als hoeder van de eenheid en integratie is de ECB ook gehandicapped om een effectief macroprudentieel beleid te voeren. Beperkingen in het vrije kapitaalverkeer tussen de landsgrenzen binnen de eurozone kunnen vanuit macro-prudentieel perspectief wenselijk zijn. Maar dit is anathema voor de ECB, die zich heeft gecommitteerd aan een open markteconomie waarin het kapitaal ongehinderd kan stromen.

Intussen hebben we vijf jaar crisis achter de rug en heeft ook de ECB lessen kunnen leren. Eén daarvan is hopelijk dat geloof in een eenheid die er niet is gevaarlijker is dan het tijdig onderkennen van economische verschillen. De euro heeft meer aan constructief wantrouwen, oog voor elkaars onvolkomenheden en de moed om elkaar aan te spreken dan aan blind vertrouwen. Als dat de toezichtscultuur van de ECB wordt ga ik toch nog optimistisch het nieuwe jaar in.

Advertenties
  1. Airgead
    4 januari 2013 om 4:32 am

    ho ho! Geen enkel reden tot optimisme!
    Ten eerste is de toezichthouder natuurlijk een stepping stone naar Euro bonds, en naar de verenigde staten van Europa.
    Je hoeft maar naar de achtergrond van Draghi te kijken (Goldman Sachs) welke belangen hij dient.
    Kijk naar de winkelstraten: alleen nog maat grote kenten winkels, kijk naar het onderwijs: vele bestuurslagen toegevoegd en grote agglomeraten. Dus schaalvergroting.
    Hoe meer tussenlagen en hoe machtiger de winkelketens, des te minder macht voor de burger.
    De EUR zone laat bij uitstek een niet democratische ontwikkeling zien, waarbij bewust verzwijgen van feiten (zoals het manipuleren van de boeken door Griekenland en Italiie) als “noodzakelijk kwaad” wordrt gezien om de uiteindelijke doelen te bereiken.
    Het was bekend dat Italie en Griekenland nooit onder de geldende voorwaarden konden toetreden.
    Met het monetaire systeem, de centrale banken en de manier van geldscheppen zijn de huidige ontwikkelingen “backed into the cacke”: schulden die niemand meer kan afbetalen, de migratie van schulden naar meer gecentraliseerde posities.
    Met deze verschuiving van de schulden naar hogere instanties schuift de macht mee: het is essentieel om dit op zich eenvoudige mechanisme te begrijpen.
    De meest krachtige en juiste term die de wereld van nu beschrijft is corporate fascism: het samengaan van de belangen van de grote bedrijven en de banken met de overheid.

  2. Airgead
    4 januari 2013 om 4:38 am

    Erg navrant overigens dat Draghi, een ex Goldman Sachs man, hier zogenaamd de rommel moet opruimen, terwijl het Goldman Sachs is geweest die door middel van currency swaps heeft geholpen “to cook the books” van Griekenland om deze tot de EUR zone toe te kunnen laten treden….
    Ik vrees dat deze commentaren allemaal voor niets zijn. Of je bent bereid echt naar de waarheid te kijken, of je draait mee in het systeem van veilge analyses volgens het geldende paradigma, en werk je mee om het door en door corrupte systeem in stand te houden.
    Ziende blind, horende doof. 😦

  1. 6 augustus 2014 om 1:26 pm

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s