Home > Banken, Europese schuldencrisis > Vreemde ogen dwingen

Vreemde ogen dwingen

Vanaf de start was de EMU een instabiele constructie. Een kruk met twee poten, heb ik het ooit genoemd. De twee poten zijn monetaire stabiliteit (vastgelegd in het statuten van de ECB) en begrotingsstabiliteit (vastgelegd in het oorspronkelijke stabiliteitspact). De tweede poot werd een aantal jaren na de invoering van de euro vakkundig doorgezaagd door Frankrijk en Duitsland, toen ze bij de overschrijding van de tekortregels het stabiliteitspact opzij schoven. De onmisbare derde poot is financiële stabiliteit. Hier zijn de regeringsleiders nooit aan toegekomen. Ze waren in 1999 wel bereid om hun munt af te schaffen, maar niet om hun macht over de banken op te geven. Een blunder, weten we nu. Met Merkel’s begrotingspact is de tweede poot weer aan de kruk vastgelijmd. Intussen werken de eurocraten ook aan de derde poot, door plannen voor een Europese bankenunie te smeden. De noodzaak voor een bankenunie is evident. Banken hebben overheden in de financiële problemen gebracht (Ierland en Spanje) en andersom (Griekenland). De problemen blijken lokaal moeilijk oplosbaar en brengen de eurozone aan het wankelen. De hamvraag is nu hoe je het Europese bankwezen stabiel krijgt zonder dat Noord-Europa blanco cheques hoeft uit te schrijven. Bij een Europese bankenunie draait het om macht en geld. De inzet van de Zuidelijke landen zal zijn om Europa financieel garant te laten staan voor hun banken, zonder de zeggenschap hierover op te geven. Een betere oplossing beoogt precies het omgekeerde: de zeggenschap over banken wordt naar het Europese niveau getild terwijl de rekening zoveel mogelijk bij de nationale overheden wordt neergelegd (en als dat niet lukt doen landen maar een beroep op het noodfonds). Daarmee zou het huidige governance probleem in de bankensector, waarbij banken te zeer een speelbal zijn van de nationale politiek, worden opgelost. In de beginjaren van de euro was een veelgebruikt argument tegen een Europese toezichthouder dat Europese banken voornamelijk nationaal actief waren en dat de nationale toezichthouder de beste kennis had van de lokale markt. Dit schijnargument werd gebruikt om de koninkrijkjes van nationale toezichthouders te beschermen en de nationale invloed op de banken te behouden. Kennis kan natuurlijk gemakkelijk worden gedeeld (als je wilt). De inschakeling van externe consultants bij de Spaanse probleembank Bankia geeft ook al aan dat het met de kennis van lokale toezichthouders niet altijd goed is gesteld. De waarde van een Europese bankentoezichthouder is dat vreemde ogen dwingen. Een Europese toezichthouder met tanden (dus niet de praatclub die EBA heet) kan de ongezonde maar innige banden die op nationaal niveau bestaan tussen politici, toezichthouders en banken doorbreken. In veel Europese landen zijn banken helaas nog te zeer een instrument van de politiek. Wanneer banken staatseigendom zijn of wanneer politici in de raden van bestuur zitten (zoals bij de Spaanse caja’s) bestaat het risico van politiek gestuurde kredietverlening. Politiek opportunisme tast dan de kwaliteit van de kredietportefeuille aan. Bevriende banken worden ingeschakeld om grote politieke projecten te financieren of om overmatig in staatsobligaties te beleggen. Zo werden de liquiditeitsinjecties van de ECB door de Spaanse banken gebruikt om meer in Spaans overheidspapier te beleggen. Dit was geen rationele belegging, maar een vriendendienst. Een te grote innigheid tussen de lokale toezichthouder en een bank leidt ook tot uitstelgedrag in het nemen van pijnlijke maatregelen (regulatory forbearance) en een vereenzelviging tussen het belang van de bank en het belang van de toezichthouder (regulatory capture). Van dit laatste had Nout Wellink in Nederland overigens ook veel last. Als buitenstaander had een Europese toezichthouder misschien ook eerder kunnen ingrijpen om de zeepbellen in de Ierse en Spaanse huizenmarkten te beperken. In al deze gevallen geldt dat een buitenstaander gemakkelijker hard en vroegtijdig zal ingrijpen. Zo kan worden voorkomen dat de wonden dooretteren en de financiële problemen een land boven het hoofd groeien. Een Europese bankenunie kan dus werken als daarmee de zeggenschap over banken aan de nationale politiek wordt onttrokken, maar zal falen als het primair een herverdelingsmechanisme wordt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s